Een juridische strijd tussen muzieklabel Universal Music en de Brabantse carnavalsgroep De Kapotte Kachels heeft een duidelijke winnaar opgeleverd. De rechtbank in Utrecht heeft geoordeeld dat het carnavalsnummer ‘Dikke Pens’ te veel overeenkomsten vertoont met de wereldberoemde ABBA hit ‘Take A Chance On Me’.
Daarmee krijgt Universal Music gelijk en blijft het nummer offline. De uitspraak zorgt voor veel discussie, omdat de carnavalsgroep het lied juist zag als een parodie. De rechter kijkt daar echter anders tegenaan en legt uit waarom de belangen van de Zweedse muziekgrootheden zwaarder wegen.
Rechter ziet te veel overeenkomsten met ABBA hit
Het conflict draait om het nummer ‘Dikke Pens’, dat eerder dit jaar door De Kapotte Kachels werd uitgebracht. Universal Music, dat de belangen vertegenwoordigt van Benny Andersson en Björn Ulvaeus, stelde dat het carnavalsnummer te veel leunt op de bekende melodie van ‘Take A Chance On Me’. Volgens het muzieklabel is daardoor sprake van een ongeoorloofde bewerking van het originele werk.
In maart werd het nummer daarom al offline gehaald op verzoek van Universal Music. De carnavalsgroep verzette zich tegen die beslissing en stapte naar de rechter. De groepsleden vonden dat hun lied onder de uitzonderingen voor een parodie viel. Volgens hen was uitsluitend de melodie gebruikt als basis voor een nieuwe en humoristische tekst. De rechtbank heeft dat argument uiteindelijk niet gevolgd.
Parodie blijkt volgens rechter onvoldoende onderbouwd
De Kapotte Kachels hielden tijdens de procedure vol dat hun nummer als parodie moest worden gezien. Daarmee hoopten zij aan te tonen dat het lied alsnog online mocht blijven staan. De rechter kwam echter tot een andere conclusie en keek vooral naar de manier waarop de bekende melodie in het nummer is verwerkt.
Volgens de rechtbank is de ‘direct herkenbare melodie’ uit ‘Take A Chance On Me’ gedurende het volledige carnavalsnummer aanwezig. Daardoor vormt die melodie volgens de rechter ‘een wezenlijk onderdeel’ van het nieuwe lied. Dat maakt het moeilijk om het gebruik uitsluitend als een creatieve knipoog of parodie te beschouwen. De herkenbaarheid van het origineel speelt volgens de uitspraak een doorslaggevende rol.
Commercieel belang speelde een belangrijke rol
Naast de muzikale overeenkomsten keek de rechtbank ook naar het belang dat beide partijen bij het nummer hebben. Daarbij concludeerde de rechter dat De Kapotte Kachels niet alleen een artistiek doel nastreven. Ook bestaat er volgens de uitspraak een commercieel belang rondom het carnavalsnummer.
De rechtbank wijst erop dat het nummer kan bijdragen aan de bekendheid van de groep. Die extra bekendheid kan vervolgens leiden tot meer optredens en andere commerciële kansen. Dat belang weegt volgens de rechter mee bij de beoordeling van de zaak. Daarom krijgt Universal Music uiteindelijk voorrang boven de carnavalsgroep.
Tegelijkertijd merkt de rechtbank op dat de vrijheid van meningsuiting van De Kapotte Kachels niet volledig wordt beperkt. Hoewel het nummer niet online mag worden aangeboden, blijft het de groep toegestaan om ‘Dikke Pens’ tijdens liveoptredens uit te voeren. Daarmee blijft er volgens de rechter voldoende ruimte over voor artistieke expressie.
Universal benadrukt de artistieke autonomie van ABBA
Tijdens een eerdere zitting maakte Universal Music duidelijk dat de zaak volgens het label verder gaat dan alleen auteursrechten. Volgens de advocaat draait het voor Benny Andersson en Björn Ulvaeus vooral om de vrijheid om zelf te bepalen hoe hun muziek wordt gebruikt.
“Zij vinden dat hun muziek en tekst een eenheid vormen”, zei de advocaat tijdens de behandeling van de zaak. Daarom geven zij “in principe nooit toestemming” voor bewerkingen van hun muziek. Volgens Universal gaat het om een principiële keuze. De advocaat voegde daar nog aan toe: “Het is een goedkope manier om mee te liften op het werk van een ander.”
Met die uitleg wilde het muzieklabel duidelijk maken dat de Zweedse muzikanten bewust streng omgaan met verzoeken om hun werk te bewerken. Volgens Universal is dat een belangrijk onderdeel van de bescherming van hun creatieve nalatenschap.
Carnavalsgroep blijft achter haar keuze staan
Ondanks de uitspraak blijft De Kapotte Kachels achter hun eigen visie staan. Eerder vertelde groepslid Jop Roeland aan RTL Z dat de bekende melodie bewust werd gebruikt als inspiratiebron voor een nieuw carnavalslied. Volgens hem was er geen bedoeling om het origineel te kopiëren.
“We willen het nummer terug”, zei Roeland destijds. Ook erkende hij dat er inkomsten werden gegenereerd met het nummer. Tegelijkertijd benadrukte hij dat die opbrengsten niet bedoeld waren voor persoonlijk gewin. Volgens hem werd het verdiende geld volledig geïnvesteerd in de act en de optredens van de groep. Daarbij onderstreepte hij nogmaals: “Het is ons ook helemaal niet om het geld te doen.”
Met de uitspraak van de rechtbank lijkt de juridische strijd voorlopig beslist. Voor Universal Music betekent het vonnis een bevestiging van het standpunt dat de rechten van ABBA beschermd moeten worden. Voor De Kapotte Kachels blijft vooral de mogelijkheid over om het nummer tijdens liveoptredens te spelen. Online zal ‘Dikke Pens’ voorlopig niet terugkeren, waardoor de discussie over de grenzen van parodie en auteursrecht waarschijnlijk nog wel even zal voortduren.
